Ağrılarınızı Azaltın.
Hareket Özgürlüğünüzü Yeniden Kazanın.
Ağrıyı azaltmayı, eklem fonksiyonlarını korumayı ve hastaların yeniden aktif bir yaşama dönmelerini desteklemeyi amaçlayan kapsamlı diz kireçlenmesi tedavileri.
Diz Kireçlenmesi (Gonartroz) Nedir?
Diz eklemindeki kıkırdak dokusu, uyluk kemiği (femur) ve kaval kemiğinin (tibia) eklem yüzeylerini kaplayan, kemikler arasında pürüzsüz bir yüzey oluşturarak hareketin rahat gerçekleşmesini sağlayan özel bir dokudur.
Kıkırdak dokusunun kendini onarma kapasitesi oldukça sınırlıdır. Hasar sonrasında oluşan onarım dokusu, doğal eklem kıkırdağına kıyasla mekanik olarak daha düşük dayanıklılığa sahip olabilir.
Diz eklemindeki kıkırdak yapısının çeşitli nedenlerle zaman içerisinde bozulması ve eklemde dejeneratif değişikliklerin meydana gelmesi diz kireçlenmesi (gonartroz) olarak adlandırılır.
Diz Kireçlenmesi (Gonartroz) Neden Olur?
Diz kireçlenmesi, farklı nedenlere bağlı olarak gelişebilir. Başlıca nedenler ve risk faktörleri şunlardır:
- Travmalar: Darbe, düşme veya yaralanmalar sonucunda oluşan kıkırdak hasarları.
- Yaşlanma: Yaşın ilerlemesiyle birlikte eklem kıkırdağında meydana gelen dejeneratif değişiklikler.
- Romatizmal Hastalıklar: Eklem dokularını etkileyen romatizmal rahatsızlıklar.
- Enfeksiyonlar: Diz ekleminde meydana gelen enfeksiyonlara bağlı gelişen eklem hasarları.
- İltihabi Hastalıklar: Lupus ve gut gibi eklem yapılarını etkileyebilen hastalıklar.
- Hemofili: Eklem içerisine tekrarlayan kanamalar sonucunda oluşabilen kıkırdak ve eklem hasarları.
Diz Kireçlenmesinin (Gonartroz) Belirtileri Nelerdir?
Diz kireçlenmesi özellikle 50 yaş üzerindeki bireylerde daha sık görülmekle birlikte daha genç yaşlarda da ortaya çıkabilir.
Başlıca belirtiler şunlardır:
- Diz Ağrısı: Özellikle dizin iç tarafında hissedilen ve hareketle artabilen ağrı.
- Yürüme Güçlüğü: Ağrı ve eklem fonksiyonlarındaki azalmaya bağlı olarak yürümede zorlanma.
- Hareket Kısıtlılığı: Diz ekleminin tam olarak bükülememesi veya düzleştirilememesi.
- Dizde Şekil Bozukluğu: İleri evrelerde bacaklarda eğrilik veya diz ekleminde hizalanma bozuklukları gelişmesi.
- Eklemden Ses Gelmesi: Diz hareketleri sırasında çıtırtı, sürtünme veya gıcırtı benzeri seslerin duyulması (krepitasyon).
- Gece Ağrıları: İleri evrelerde uykudan uyandırabilecek düzeyde diz ağrısı.
- Merdiven Kullanırken Ağrı: Merdiven çıkarken veya inerken ağrının artması.
Diz Kireçlenmesi Tanısı Nasıl Konulur?
Diz kireçlenmesinin tanısı, hastanın şikâyetlerinin değerlendirilmesi, fizik muayene ve gerekli görüntüleme yöntemleriyle konulur.
Fizik muayene sırasında doktor, diz eklemindeki hassas bölgeleri, hareket açıklığını ve mevcut şekil bozukluklarını değerlendirir.
Röntgen görüntülerinde kıkırdak kaybına bağlı olarak diz eklem aralığında daralma, eklem yüzeylerinde bozulma, osteofit adı verilen kemik çıkıntıları ve eklemde şekil bozuklukları görülebilir.
Manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve bilgisayarlı tomografi (BT) gibi ileri görüntüleme yöntemlerine çoğu hastada ihtiyaç duyulmaz. Ancak eşlik eden yaralanmaların veya farklı eklem problemlerinin değerlendirilmesi gerektiğinde bu yöntemlerden yararlanılabilir.
Diz Kireçlenmesinin (Gonartroz) Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Diz kireçlenmesinde uygulanacak tedavi; hastanın yaşına, şikâyetlerinin şiddetine, hastalığın nedenine, kireçlenmenin evresine ve bireysel beklentilerine göre belirlenir.
Özellikle 50 yaşın altındaki, erken evre diz kireçlenmesi bulunan ve şikâyetleri ileri düzeyde olmayan hastalarda öncelikle cerrahi dışı (konservatif) tedavi yöntemleri tercih edilebilir.
Bu yöntemler arasında şunlar bulunmaktadır:
- Kilo Kontrolü: Fazla kilolu hastalarda kilo verilerek diz eklemine binen yükün azaltılması.
- Aktivite Düzenlemesi: Ağrıya neden olan hareketlerden ve uzun süre ayakta kalmayı gerektiren aktivitelerden kaçınılması.
- Günlük Alışkanlıkların Değiştirilmesi: Merdiven kullanımının ve dik yokuşlarda yürüyüşün sınırlandırılması gibi eklem üzerindeki yükü azaltan düzenlemeler.
- Egzersiz Programları: Özellikle uyluk kaslarını güçlendirmeye yönelik egzersizlerin uygulanması.
- İlaç Tedavisi: Doktor önerisiyle ağrı kesici ve steroid olmayan antienflamatuvar ilaçların (NSAİİ) kullanılması.
- Soğuk Uygulama: Ağrı ve şişliğin azaltılmasına yardımcı olmak amacıyla buz tedavisi uygulanması.
Bu yöntemlere rağmen şikâyetlerin devam ettiği hastalarda, uygun görüldüğünde eklem içi enjeksiyon tedavileri değerlendirilebilir.
Hyalüronik asit ve kortikosteroid enjeksiyonları, belirli hastalarda ağrının hafifletilmesi amacıyla kullanılabilir. Ancak bu tedavilerin etkinliği hastadan hastaya değişmektedir ve kıkırdak hasarını geri döndürdükleri gösterilmiş değildir.
Cerrahi dışı tedavilerden yeterli fayda görmeyen hastalarda ise hastalığın şiddetine, eklemdeki hasarın dağılımına ve hastanın yaşına bağlı olarak cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.
Artroskopi
Artroskopi, diz ekleminin tamamen açılmasına gerek kalmadan küçük kesiler aracılığıyla gerçekleştirilen minimal invaziv bir cerrahi yöntemdir.
Bu işlem sayesinde diz eklemi içerisindeki yapılar görüntülenebilir ve gerekli durumlarda bazı eklem problemlerine müdahale edilebilir.
Ancak bilimsel çalışmalar, yalnızca diz kireçlenmesini tedavi etmek amacıyla uygulanan artroskopinin çoğu hastada uzun vadeli ve kalıcı bir fayda sağlamadığını göstermektedir.
Bazı hastalarda geçici bir iyileşme görülse de şikâyetler zaman içerisinde yeniden ortaya çıkabilir.
Bu nedenle artroskopi, diz kireçlenmesinin rutin tedavisi olarak önerilmemektedir. Eşlik eden belirli mekanik problemler gibi özel durumlarda cerrahi gerekliliği ayrıca değerlendirilebilir.
Yüksek Tibial Osteotomi
Yüksek tibial osteotomi, özellikle diz ekleminin iç bölümünde kireçlenme bulunan ve uygun klinik özelliklere sahip hastalarda tercih edilebilen eklem koruyucu bir cerrahi yöntemdir.
Genellikle 65 yaşın altındaki, aktif yaşam süren ve diz eklemindeki hasarı belirli bir bölgeyle sınırlı olan hastalarda değerlendirilebilir.
Bu ameliyatın amacı, diz ekleminin yük taşıma eksenini yeniden düzenleyerek vücut ağırlığının daha sağlıklı olan eklem bölgelerine aktarılmasını sağlamaktır.
Böylece dizin iç bölümüne binen yük azaltılarak ağrının hafifletilmesi ve hastalığın ilerlemesinin yavaşlatılması hedeflenir.
Ameliyat sonrasında kemiğin iyileşmesi için belirli bir süre ameliyat edilen bacağa tam yük verilmesi kısıtlanabilir.
Hastanın yeniden yük vermeye başlaması, kemik iyileşmesinin durumuna ve uygulanan cerrahi tekniğe göre doktor tarafından belirlenir.
Unikondiler Diz Protezi (Yarım Diz Protezi)
Unikondiler diz protezi, diz ekleminin yalnızca bir bölümünde kireçlenme bulunan hastalarda uygulanabilen cerrahi bir tedavi yöntemidir.
Özellikle dizin iç bölümünde sınırlı kıkırdak hasarı bulunan ve diğer eklem bölgeleri korunmuş olan uygun hastalarda tercih edilebilir.
Bu yöntemde diz ekleminin tamamı değiştirilmez. Yalnızca hasarlı eklem yüzeyleri çıkarılarak yerine özel protez bileşenleri yerleştirilir.
Amaç, sağlıklı eklem yapılarını mümkün olduğunca koruyarak ağrının azaltılması ve diz hareketlerinin yeniden kazanılmasıdır.
Uygun hastalarda ameliyatın ertesi gününden itibaren kontrollü hareketlere ve doktorun önerileri doğrultusunda yük vererek yürümeye başlanabilir.
Total Diz Protezi
Total diz protezi, ileri derecede diz kireçlenmesi bulunan hastalarda yaygın olarak uygulanan cerrahi tedavi yöntemlerinden biridir.
Bu ameliyatta diz eklemindeki hasarlı kıkırdak yüzeyleri ve gerekli kemik dokusu çıkarılarak yerlerine yapay eklem bileşenleri yerleştirilir.
Tedavinin amacı, hastanın ağrılarının azaltılması, diz ekleminin fonksiyonel hareket açıklığının yeniden kazandırılması ve günlük yaşam aktivitelerinin daha rahat gerçekleştirilmesidir.
Hastalar genellikle ameliyatın ertesi gününden itibaren sağlık ekibinin gözetiminde ayağa kaldırılarak yürütülmeye başlanır.
Diz protezlerinin kullanım ömrü sınırsız değildir. Kullanılan implantın özelliklerine, hastanın aktivite düzeyine ve ekleme binen yüke bağlı olarak protezlerin kullanım ömrü değişebilir.
Günümüzde birçok diz protezi 15–20 yıl veya daha uzun süre işlevini sürdürebilmektedir.
Özellikle genç ve aktif hastalarda protezin ilerleyen yıllarda değiştirilmesi gerekebileceğinden, total diz protezi kararı hastanın yaşı, hastalığın şiddeti ve diğer tedavi seçenekleri dikkate alınarak verilmelidir.
Diz Protezi Ameliyatı Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Total diz protezi ameliyatlarının ardından 10–15 yıllık dönemde başarı oranları yaklaşık %85–93 arasında bildirilmektedir.
Hastanın tedavi sürecine uyumu, kaliteli implantların kullanılması ve protezin uygun cerrahi tekniklerle yerleştirilmesi, ameliyatın başarısını etkileyen önemli faktörler arasındadır.
Ameliyat sonrasında dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır:
Yara Bakımı ve Pansuman
Ameliyat bölgesindeki pansumanlar, kullanılan yara kapatma yöntemine ve doktorun önerilerine uygun şekilde değiştirilmelidir.
Gerekli durumlarda dikişler yaklaşık 15. günde alınabilir. Ancak kendiliğinden eriyen dikişlerin kullanıldığı durumlarda dikiş alınması gerekmeyebilir.
Yara yerinin temiz ve kuru tutulması, enfeksiyon riskinin azaltılması açısından önemlidir. Duş alma ve yaranın suyla teması konusunda doktorun talimatlarına uyulmalıdır.
İlaçların Düzenli Kullanılması
Ameliyat sonrasında reçete edilen ilaçlar, doktorun belirttiği dozda ve sürede kullanılmalıdır.
Enfeksiyon riskini azaltmak amacıyla cerrahi süreçte koruyucu antibiyotik tedavisi uygulanabilir. Antibiyotiklerin ameliyat sonrasında ne kadar süre kullanılacağı, hastanın klinik durumuna göre belirlenir.
Derin ven trombozu riskini azaltmak amacıyla kan sulandırıcı ilaçlar reçete edilebilir.
Bu ilaçların kullanım süresi, hastanın bireysel risk faktörlerine bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Bazı hastalarda yaklaşık 21 günlük tedavi planlanabilir.
Buz Uygulaması
Ameliyat bölgesindeki ağrı ve şişliğin azaltılmasına yardımcı olmak amacıyla soğuk uygulama önerilebilir.
Doktorun uygun görmesi hâlinde günde birkaç kez, yaklaşık 15–20 dakika süreyle buz uygulaması yapılabilir.
Buzun doğrudan cilde temas ettirilmemesi ve uygulama sıklığının sağlık ekibinin önerilerine göre belirlenmesi önemlidir.
Egzersiz ve Fizik Tedavi
Ameliyat sonrasında önerilen egzersizlerin düzenli yapılması, başarılı bir iyileşme sürecinin en önemli unsurlarından biridir.
Özellikle diz bükme ve açma hareketleri ile uyluk kaslarını güçlendirmeye yönelik egzersizler, eklem hareket açıklığının yeniden kazanılmasına yardımcı olur.
Hastaların kendileri için hazırlanan rehabilitasyon programına uyum sağlamaları, günlük yaşam aktivitelerine daha güvenli ve hızlı dönmelerini destekleyebilir.
İleri Derecede Diz Kireçlenmesi Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Diz kireçlenmesi, zaman içerisinde ilerleyebilen dejeneratif bir eklem hastalığıdır.
Hastalık ilerledikçe eklem kıkırdağındaki hasar artabilir, diz hareketleri kısıtlanabilir ve günlük yaşam aktiviteleri daha zor hâle gelebilir.
Bununla birlikte hastalığın ilerleme hızı her hastada aynı değildir. Bazı hastalarda şikâyetler zaman içerisinde artarken bazı hastalarda dönemsel olarak azalıp yeniden ortaya çıkabilir.
Tedavi edilmeyen ileri dereceli diz kireçlenmesi genellikle kendiliğinden düzelmez.
İlerleyen süreçte diz eklemindeki hareket kısıtlılığı artabilir, yürüme fonksiyonları olumsuz etkilenebilir ve kişinin günlük yaşam kalitesi azalabilir.
Yürüme düzeninin bozulması, diğer eklemlere ve kas gruplarına binen yükün değişmesine neden olarak bacaklarda ve bel bölgesinde ek ağrılara yol açabilir.
Hastalığın ileri evrelere ulaşması, bazı hastalarda uygulanabilecek tedavi seçeneklerini sınırlandırabilir ve cerrahi tedaviyi daha karmaşık hâle getirebilir.
Bu nedenle diz kireçlenmesi belirtileri bulunan hastaların erken dönemde bir ortopedi ve travmatoloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi, uygun tedavi planının oluşturulması açısından önemlidir.
Yolculuğumu, vakalarımı ve sağlık ipuçlarımı Instagram'da takip edin.
En güncel tedavilerden, hasta hikayelerinden ve faydalı sağlık tavsiyelerinden haberdar olun.